CZY PASTOR JEST KAPŁANEM?, CZYLI O SZTUCE TŁUMACZENIA

Mariusz Orłowski

CZY PASTOR JEST KAPŁANEM?, CZYLI O SZTUCE TŁUMACZENIA

W 2006 roku ukazała się książka pt. Pokój dla świata[1], która jest plonem międzynarodowej konferencji „Międzyreligijne i ekumeniczne znaczenie Nostra aetate. W 40. rocznicę podpisania „Deklaracji o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich Nostra aetate Soboru Watykańskiego II” zorganizowanej w 2005 r. przez Katolicki Uniwersytet Lubelski przy współudziale Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej oraz Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych KUL. Wydawcą tej niezwykle interesującej publikacji jest Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, a jej redaktorem Sławomir J. Żurek, profesor tejże uczelni. Podkreślić w tym miejscu wypada, iż ww. książka posiada swoje trzy edycje językowe: polską, ukraińską i angielską. Jest to niewątpliwie jej zaletą, ale jednocześnie wadą, ze względu na błędy popełnione przez tłumaczy. Jeżeli weźmiemy pod uwagę tylko bardzo ciekawy tekst Jurija Reszetnikowa[2] Protestantyzm na Ukrainie w kontekście dialogu międzywyznaniowego, to błędy zawiera zarówno jego tłumaczenie polskie, jak i angielskie. Oto przykłady.

Autorka tłumaczenia polskiego w stosunku do wolnych Kościołów protestanckich używa przymiotnika „ewangelicki” zamiast „ewangeliczny”. Z tego powodu błędnie tłumaczy nazwy Kościołów: Związek Ewangelickich Chrześcijan-Baptystów (s. 178 i n.) zamiast Związek Ewangelicznych Chrześcijan-Baptystów oraz Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelickiej (s. 178 i n.) zamiast Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej. Takie tłumaczenie wynika zapewne z braku świadomości tłumaczki, że w języku polskim przymiotnik „ewangelicki” zarezerwowany jest na określenie Kościołów: luterańskiego, kalwińskiego i metodystycznego. W przypadku wolnych Kościołów protestanckich używa się natomiast przymiotników: „ewangeliczny” i „ewangelikalny”. Jeżeli się tego nie wie, dochodzi do paradoksów. W tłumaczeniu na przykład czytamy: „wspólnoty baptystów i ewangelików żyły w zgodzie” (s. 182). Nie chodzi tu jednak o ewangelików (luteran, kalwinów czy metodystów), tylko o ewangelicznych chrześcijan. Nieco wyżej na tej samej stronie: „prozelityzm ewangelików we wspólnotach baptystów wywoływał ostrą reakcję ze strony tych ostatnich”. Znowu nie chodzi tu o ewangelików, tylko o ewangelicznych chrześcijan. Tego typu nieścisłości jest w całym tekście bardzo dużo.

Poza tym nieprawidłowo są tłumaczone na języki polski i angielski nazwy innych związków wyznaniowych: ewangeliccy chrześcijanie w duchu apostołów (s. 183) zamiast Ewangeliczni Chrześcijanie w Duchu Apostolskim. Ww. nazwę przetłumaczono z kolei na język angielski jako Evangelical Christians of Apostles Spirit[3], co nikomu na świecie prawdopodobnie nic nie powie. Należało użyć tu powszechnie znanej w świecie nazwy tego ruchu, która brzmi: Jesus Only.

W tekście polskim pojawiają się również inne nieprawidłowe tłumaczenia nazw Kościołów: Zakarpacki Kościół Reformatorski (s. 183) zamiast Zakarpacki Kościół Reformowany. Powyższa nazwa została przetłumaczona na język angielski jako Reformist Church in Zakarpattya[4], jednak winno być Sub-Carpathian Reformed Church. Na tej samej stronie polskiego tłumaczenia jest również mowa o wolnych chrześcijanach (darbistach). I tu jest wszystko w porządku. Jednak nazwa tego ruchu została przetłumaczona na język angielski jako Free Christians (Dabrists – chyba wkradły się literówki)[5]. I kto zrozumie, że chodzi akurat o Plymouth Brethren, bo pod taką nazwą ruch ten funkcjonuje w świecie, i Darbyists (od założyciela tego ruchu – J.N. Darby’ego)?

Na stronie 178. i następnych autorka tłumaczenia posługuje się terminem „pięćdziesiątnicy” (ang. Pentecostals), który w języku polskim niewiele mówi przeciętnemu człowiekowi. A chodzi po prostu o zielonoświątkowców. W świadomości Polaków Pięćdziesiątnica to dzień Zielonych Świąt.

Dalej, na stronie 184. tłumaczka zamieszcza następujące zdanie: „Trwa również dialog wewnątrz Kościoła protestanckiego”. Nie ma jednak jednego Kościoła protestanckiego! Dobrze tę kwestię oddaje w tym przypadku tłumaczenie angielskie: The dialogue has extended also between the Protestant churches[6].

I wreszcie, prezentując dane statystyczne na stronach 178-179, autorka tłumaczenia – zgodnie z tradycją katolicką – używa słowa „kapłani” na określenie duchownych Kościołów protestanckich. Tłumaczenie angielskie oddaje ten termin jako minister[7], czyli usługujący i tak należało to przetłumaczyć na język polski: usługujący lub pastorzy.

Dlaczego w Kościołach protestanckich nie używa się tytułu „kapłan” w stosunku do osób ordynowanych?

Jak zauważa katolicki teolog ks. prof. dr hab. Bogdan Ferdek, „Nowy Testament nazywa kapłanem tylko Jezusa Chrystusa i mówi o udziale wszystkich wiernych w kapłaństwie Chrystusa (1 P 2, 9-10, por. Ap 1, 5-6; 5, 10). […] Nowy Testament w odniesieniu do tych, którzy przewodniczą gminom chrześcijańskim nie stosuje określeń sakralnych, takich jak hiereus, sacerdos i pontifex, lecz określenia świeckie, takie jak episkopos – nadzorca, presbyteros – starszy, diakonos – sługa”[8].

Wybitny historyk starożytności dr hab. Jan Iluk twierdzi, że terminu „kapłan” (gr. hiereus) nie używano w Kościele pierwszych wieków (do końca III wieku) na wyróżnienie członków kościelnej „hierarchii”. Tradycja wczesnochrześcijańska podkreślała jedyność kapłaństwa Jezusa Chrystusa, jak czyni to autor Listu do Hebrajczyków, oraz powszechność kapłaństwa wszystkich ochrzczonych – zgodnie z 1 P 2, 5[9]. „W kręgu protestanckim ten tytuł [kapłan – przyp. M.O.] ponownie traci swoje odniesienie do osób wyświęconych, z racji powrotu do judeochrześcijańskiej (I-II wiek) idei kapłaństwa” – konkluduje J. Iluk[10].

Szanowni tłumacze, sama znajomość języka nie jest wystarczającą kompetencją do tłumaczenia. Warto o tym pamiętać.

Przypisy:

[1] Pokój dla świata. Znaczenie dialogu międzyreligijnego (w kontekście „Deklaracji o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich Nostra aetate Soboru watykańskiego II”) dla społeczności polskiej i ukraińskiej oraz Kościoła w Europie Środkowowschodniej (1965-2005), pod redakcją S.J. Żurka, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Lublin 2006.

[2] Dr filozofii, doradca deputowanego Parlamentu Ukrainy.

[3] Y. Reshetnikov, Protestantism in Ukraine towards Inter-Religious Dialogue, [w:] Peace for the World. Significance of Inter-Religious Dialogue (in the Context of the Vatican II „Declaration on the Relation of the Church to Non-Christian Religions Nostra Aetate”) for Polish and Ukrainian Societies and the Church in Central and Eastern Europe (1965-2005), pod redakcją S.J. Żurka, The John Paul II Catholic University of Lublin, Lublin 2006, s. 112.

[4] Ibidem.

[5] Ibidem.

[6] Ibidem, s. 113.

[7] Ibidem, s. 107-108.

[8] B. Ferdek, Formuła konsekracji – formułą życia, [online:] www.liturgia.wroclaw.pl/eu_konsekracja.html.

[9] Por. J. Iluk, Jana Chryzostoma Komentarz do Listu Pawła do Galatów, „Gdański Rocznik Ewangelicki” 2008, vol. II, s. 60.

[10] Ibidem.

Pierwodruk: „Pielgrzym Polski” 2009, nr 12, ss. 22-23.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>